Informatie evalueren

De gevonden informatie kan je niet zomaar gebruiken.
Je moet je bronnen kritisch beoordelen of ze wel betrouwbaar zijn en of ze bruikbaar zijn voor je onderzoek.

Het evalueren van informatie is niet altijd even gemakkelijk. Er bestaat veel eenzijdige, onjuiste en misleidende informatie. Daarom is het belangrijk te bepalen of een bron die je gevonden hebt, feitelijk juist en verifieerbaar is.

Materiaal in een bibliotheek is meestal erg betrouwbaar. Voordat je een boek in handen krijgt, is er namelijk al twee keer kritisch naar gekeken. Eerst heeft de uitgever / samensteller van het boek de informatie beoordeeld. Daarna beslist een bibliothecaris nog eens of het werk wel de moeite waard is om aan te schaffen.
Vrij toegankelijke informatie op het web wordt meestal niet zo kritisch beoordeeld. Je zal daarom extra op je hoede moeten zijn bij informatie die je op het web vindt. 

• Criteria
• Validatie

Informatie evalueren: criteria

Volgende criteria helpen je om de gevonden informatie te evalueren:

1) Wie is de auteur van de informatie?

Het is altijd riskant informatie te gebruiken van anonieme personen. Op websites is het soms moeilijk de auteur te achterhalen. Toch is het belangrijk om deze te kennen omdat je daar voor een deel uit kan afleiden of de informatie betrouwbaar is.

Indien je de auteur kent, kan je toetsen of deze betrouwbaar is:

• Heeft de auteur de vakkennis om over dit onderwerp te schrijven?
• Waar is de auteur werkzaam? Is hij of zij in dienst van een organisatie? Is de auteur wetenschapper of leraar?
• Heeft de auteur andere publicaties op zijn naam?
• Is de auteur in jouw vakgebied een bekende, betrouwbare naam?
• Kan ik ergens anders uit opmaken of de schrijver deskundig is?

2) Wat voor type informatie is het?

Om te kunnen beoordelen of een artikel betrouwbaar is, moet je ook letten op het type of karakter van ervan. Vraag je af op welk publiek de informatie zich richt en welk doel hij heeft. Wil de schrijver informatie geven over het onderwerp? Of wil hij je misschien overtuigen van zijn standpunt in een bepaalde kwestie? In het laatste geval zal de auteur misschien belangrijke informatie verzwijgen of rooskleuriger voorstellen dan de realiteit.

3) Is de gevonden informatie niet verouderd?

De kwaliteit van een gedrukte bron kan afhankelijk zijn van de publicatiedatum. Sommige ideeën of opvattingen zijn door nieuwe ontwikkelingen achterhaald. De houdbaarheidsdatum van de bron is dan beperkt.

Vooral op medisch of juridisch gebied, maar ook in de informatie - en communicatietechnologie heb je eerder met tijdgevoelige informatie te maken dan in vakken als filosofie of geschiedenis.

Dit geldt ook voor webpagina's. Informatie over beurskoersen of nieuws moet constant vernieuwd worden; dit soort informatie veroudert namelijk heel snel. Er zijn ook sites waar continue updates minder noodzakelijk zijn, zoals persoonlijke homepages of overheidsrapporten. Deze bevatten informatie die niet snel verandert. Vaak vind je ook webpagina's die door de eigenaar niet (meer) worden bijgehouden.

Om te kunnen bepalen of informatie nog actueel is, kijk je naar:

• De publicatiedatum op de eerste pagina van een boek.
• Gegevens van bronnen die door de auteur worden gebruikt. Worden deze correct geciteerd met vermelding van een publicatiedatum? Je zou de originele bron dan kunnen opzoeken om na te gaan of de informatie klopt.
• De kop- of voettekst van een webpagina, waarin je vaak de datum van de laatste wijziging aantreft.

4) Wie is de uitgever van de informatie?

Uitgevers kunnen zo hun eigen redenen hebben om tijdschriften en boeken te publiceren. Zo kunnen ze schrijvers inhuren om de (politieke) mening, de waarden en normen van de uitgeverij uit te dragen.

Op het web stellen grote organisaties vaak ruimte op hun servers beschikbaar. Zij kunnen ook eisen stellen aan de informatie die via hun servers op het web staat. Informatie, die hen om wat voor reden dan ook niet aanstaat, kunnen ze dan weigeren.

Het is jouw taak om uit te vinden of de uitgever van de gevonden bron de informatie heeft beïnvloed. Daarbij moet je op de volgende zaken letten:

• Kijk bij een gedrukte bron, zoals een tijdschrift, altijd of doelgroep en onderwerpskeuze in het colofon of voorwoord duidelijk worden omschreven.
• Kijk bij een webpagina altijd naar het logo en zorg dat je bij de homepage terechtkomt.
• Staat er veel reclame? Veel webontwerpers huren ruimte voor hun pagina's. Daarbij hebben ze vaak niets te vertellen over de reclame die op de pagina's wordt gemaakt. Wanneer het moeilijk te achterhalen is wie verantwoordelijk is voor een webpagina is, haal dan steeds het laatste stukje van de URL weg. Uiteindelijk kom je dan bij de bron, de homepage van de organisatie die de informatie op het web plaatst.

5) Bronnen

Bedenk dat alle bronnen die je gebruikt, gebaseerd moeten zijn op degelijk onderzoek en steekhoudende argumentatie. Omdat het betrekkelijk eenvoudig is eenzijdige en onjuiste informatie op het web te zetten, moet je extra op je hoede zijn wanneer je een online bron gebruikt.

Controleer hoe cijfers en feiten verzameld zijn en waar ze vandaan komen. In ieder geval moeten zij verwijzen naar een betrouwbare bron.
Bepaal of de bron alleen een bepaalde mening of een opinie weergeeft. Wordt het onderwerp duidelijk van een kant of van meerdere kanten belicht?

Literatuurverwijzingen bij boeken en artikelen laten zien op welke bronnen een auteur zich baseert. Bekijk de literatuurlijst om voor jou relevante bronnen op het spoor te komen.

Een webpagina is in principe onbetrouwbaar wanneer de auteur niet aangeeft waar hij zijn informatie vandaan heeft. De tekst heeft in dat geval de status van een persoonlijke mening. Die is alleen van belang als de auteur een gezaghebbend persoon is.
Bronvermelding op het web kan in twee vormen voorkomen, gedrukt of elektronisch.

· In het eerste geval noemt de auteur de boeken of tijdschriftartikelen waarvan hij bij het schrijven van zijn tekst gebruik heeft gemaakt. Uit deze opgave moet blijken dat de auteur op de hoogte is van de stand van zaken t.a.v. zijn onderwerp, doordat hij niet alleen gezaghebbende oude uitgaven maar ook recente publicaties noemt.
Als op de pagina kaarten, grafieken of statistieken voorkomen moet daarbij zijn aangegeven waaraan de gegevens zijn ontleend en van welke datum ze zijn.

· In het tweede geval geeft hij de gebruikte elektronische bronnen op en biedt hij de mogelijkheid hiernaar door te linken. Voor elektronische bronnen geldt in het bijzonder dat de pagina's waarmee de links verbinden, opnieuw bekeken moeten worden op hun betrouwbaarheid, volgens de checklist van criteria.

6) Wat zeggen deskundigen over deze bron?

Je kan natuurlijk niet van alles op de hoogte zijn. Maak daarom gebruik van de kennis van mensen die gespecialiseerd zijn in een bepaald onderwerp.

In recensies, boekbesprekingen of ingezonden brieven beoordelen zij vaak het werk van vakgenoten. Je hoeft het niet altijd eens te zijn met de conclusies van deze experts. Wel kan je hun vakkennis gebruiken om de gevonden bronnen te beoordelen.

Om commentaar en recensies te bemachtigen, kan je het volgende doen:

• Vraag je docent naar haar of zijn mening over de bronnen die je hebt gevonden.
• Vraag een informatiespecialist in de bibliotheek om je te helpen bij het zoeken naar een geschikt artikelenbestand of naslagwerk voor boekrecensies.

Concluderend

Bekijk alle gegevens die je hebt verzameld over auteur, type, datum, uitgever, gebruikte bronnen en bepaal aan de hand daarvan of de gevonden informatie betrouwbaar is.

Vergelijk vervolgens de informatie die je verzameld hebt om te zien of de verschillende bronnen elkaar niet tegenspreken. Als een bron een andere bron tegenspreekt, moet je aan de hand van bovenstaande criteria afwegen welke bron het meest betrouwbaar is.

Validatie

Nu je de verschillende bronnen op hun betrouwbaarheid hebt getoetst, moet je ook onderzoeken of ze wel bruikbaar zijn voor je onderzoek:

• Welke extra informatie levert deze bron voor jouw onderzoek?
• Geeft de bron feitelijke informatie of een mening of opinie?
• Komen verschillende aspecten van het onderwerp aan bod of is het een erg eenzijdige bron?
• Is de bron op jouw niveau geschreven? Is ze niet te lichtzinnig? Graaft ze de materie diep uit of bespreekt ze alles nogal oppervlakkig?

Heb je genoeg aan al je verzamelde informatie? Indien niet, dien je gerichter te zoeken naar de informatie die je nodig hebt en stel je best eerst de vraag welke informatie je nog mist.